Kości przemawiają do żywych

W tym tygodniu w Wilczynie Leśnym niedaleko Obornik Śląskich, pracownia „Pomost” przeprowadziła ekshumację ofiar Drugiej Wojny Światowej. Na niewysokim wzniesieniu, nieopodal starego, poniemieckiego domu, w bezimiennej mogile, spoczywały dwa ciała.

Ponad siedemdziesięcioletni Wojciech Winciorek już od dziecka wiedział, że na posesji, którą odziedziczył wraz z braćmi po rodzicach, spoczywał mężczyzna, obywatel Niemiec. Według niego był policjantem z ówczesnego Breslau.

Jak twierdzi, w feralny dzień, kiedy zginął z rąk żołnierza sowieckiej armii, opanowującej Dolny Śląsk, przebywał u znajomej Niemki, lokatorki domu. 

- Być może uciekał przed rosyjską ofensywą, która szła od strony obecnej Oleśnicy – wspomina Pan Winciorek - niewykluczone, że Rosjanie w tym domu znaleźli się przypadkowo. My natomiast wiedzieliśmy od dzieciństwa, że Rosjanie zastrzelili tutaj Niemca. Następnie pogrzebali go miejscowi - kończy opowieść starszy człowiek.

[paywall]

Do miejscowości zjeżdżali wówczas najczęściej repatrianci z Brześcia i Lwowa. Mężczyzna zna tę historię od rodziców, którzy przybyli tutaj z centralnej Polski. Natomiast do dnia ekshumacji, Wojciech Winciorek nie zdawał sobie sprawy, że płytka mogiła kryje tak naprawdę dwa ciała.

- Cechy morfologiczne drugiej osoby, szpiczasty podbródek, wały nad oczodołami oraz kształt potylicy i miednicy – wyjaśnia dr Marcin Michalski, archeolog – pozwalają określić płeć. Wiadomo, że w dniu śmierci był to mężczyzna w zaawansowanym wieku. Świadczą o tym zwyrodnienia kręgów lędźwiowych oraz założona orteza na obydwa stawy – dodaje spokojnie Pan Marcin, oczyszczając przy tym delikatnie kości niedużym pędzelkiem i szpachelką. 

Nic więcej nie wiadomo na temat tego człowieka. W ostatnim dniu swojego życia miał przy sobie niewielki grzebień i pusty portfelik. Szczątki obydwu ludzi zostaną najprawdopodobniej pochowane w kwaterze cywilnej, niemieckiego cmentarza wojennego w Nadolicach Wielkich pod Wrocławiem.

Pracownia Badań Historycznych i Archeologicznych „Pomost” z Poznania już od dwudziestu lat dokonuje różnych prac badawczych na grobach wojennych. Kulisy jej działalności zdradza uczestniczący w ekshumacji, Adam Białas:

- Mamy na to wyłączność od Państwa Niemieckiego. Szukamy ofiar wojen, które nie miały prawdziwego pogrzebu. Pomagamy też w identyfikacji i przywracamy tożsamość nieżyjącym, których przeszłość jest nieznana - opowiada i dodaje, że instytucja w razie potrzeby zajmuje się także badaniami antropologicznymi.

Wojciech Winciorek wspomina także bliskie kontakty z rodziną zamordowanego policjanta:

– W 1968 roku pojawił się u nas mąż i syn, kobiety, która tutaj mieszkała i jak już wspominałem, znała tego nieżyjącego policjanta. Stąd wiedzieliśmy kim był ten człowiek. Przez długi czas, co roku na święta Wszystkich Zmarłych, przesyłali nawet wieniec na ten jego, bezimienny grób - opowiada. 

Wykonanie prac ekshumacyjnych wiąże się także z uzyskaniem wcześniejszej zgody Instytutu Pamięci Narodowej. Pomimo długotrwałych urzędowych procedur, właściciel posesji w Wilczynie Leśnym, apeluje do osób, które wiedzą o takich miejscach pochówku o nie pozostawanie obojętnymi wobec tych informacji.

– Należy o to zadbać ze zwykłej, ludzkiej przyzwoitości – podkreśla Wojciech Winciorek.

Na marginesie warto dodać, że burzliwa historia domu i jego posesji wiąże się także z powojennymi, znacznie późniejszymi czasami. Bowiem w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, w budynku funkcjonowała opozycyjna, konspiracyjna drukarnia.

Marek Tutak