Dowiercili się do 2 kilometrów, ale woda nadal "zimna". 22 miliony złotych nadziei i morze pytań bez odpowiedzi

Wszystko zaczęło się pięknie. We wrześniu 2021 roku Gmina Trzebnica podpisała z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej umowę opiewającą na 17 milionów 350 tysięcy złotych dotacji. To kwota netto całej inwestycji. Miał powstać odwiert badawczy o głębokości 3 kilometrów, a wiercenia miały trwać 3 miesiące. Dziś jest kwiecień 2026 roku, odwiert osiągnął 1936 metrów, a termin wykonania przesunięto na koniec 2026 roku. Cały koszt prac to około 22 miliony złotych.

Późno, drogo i bez planów na „po"

Opóźnienia zaczęły się zanim wbiło się pierwsze wiertło. Przetarg ogłoszono dopiero jesienią 2023 roku i kilkakrotnie przesuwano termin otwarcia ofert. Gdy w listopadzie 2024 roku wygasła decyzja Urzędu Marszałkowskiego zatwierdzająca projekt robót geologicznych, plac budowy stanął. Wykonawca mógł ponownie ruszyć dopiero po tym, jak 14 stycznia 2025 roku Okręgowy Urząd Górniczy we Wrocławiu wydał nową zgodę. Prace nie mogły być realizowane przez kilka miesięcy z przyczyn formalnych, a burmistrz Marek Długozima w tym czasie publikował optymistyczne wpisy na Facebooku i stanął z łopatą do zdjęcia tuż przed wyborami parlamentarnymi.

Przez cały ten czas nikt publicznie nie odpowiedział na podstawowe pytanie: co dalej, jeśli odwiert zakończy się sukcesem? Sama dziura w ziemi, nawet z gorącą wodą na dnie, nie ogrzeje żadnej szkoły. Potrzebny jest drugi odwiert i to chłonny, który umożliwi zatłaczanie wody z powrotem w głąb ziemi. Potrzebna jest elektrociepłownia, której budowa kosztuje od kilku do kilkudziesięciu milionów złotych. I potrzebna jest sieć ciepłownicza, a Trzebnica takiej nie ma. Jej budowa, przy rozproszeniu obiektów użyteczności publicznej wskazanych we wniosku dotacyjnym, może kosztować dziesiątki, a według niektórych szacunków nawet setki milionów złotych.



Pytani o te kwestie radni opozycji słyszeli od burmistrza ogólne zapewnienia. Żadna komisja rady nie pochyliła się nad tym problemem. Żadnego otwartego spotkania z mieszkańcami nie zorganizowano, poza tym jednym, które odbyło się po podpisaniu umowy z wykonawcą, nie przed, a i tak nie wszyscy mieli o nim wiedzieć, bo na oficjalne otwarcie zaproszono tylko niektórych radnych i wybrane media. Jak trafnie zauważył radny Sławomir Ćwikła, takie sprawy omawia się z ludźmi, zanim wbije się łopatę. Tymczasem zdobywamy kolejne dane...[paywall]

Co mówią pomiary, a co mówi burmistrz

Sekretarz Gminy Daniel Buczak poinformował niedawno o wynikach opomiarowania dwóch poziomów wodonośnych. Wapień muszlowy dał wodę o temperaturze zaledwie 31,4 stopnia Celsjusza i wydajności 20 metrów sześciennych na godzinę. Woda z piaskowca okazała się tylko trochę cieplejsza. Ma 42 stopnie, ale za to jej mineralizacja wynosi aż 24 gramy na litr. Dla porównania: woda morska ma mineralizację rzędu 35 gramów na litr. Tak zmineralizowana woda szybko niszczy instalacje i wymaga kosztownych rozwiązań technicznych. Trwają pomiary kolejnego poziomu tak zwanego czerwonego spągowca, uznawanego za jeden z najbardziej perspektywicznych dla geotermii w Polsce.

Tymczasem burmistrz Długozima od lat snuje opowieści o basenach termalnych i uzdrowisku. Problem w tym, że NFOŚiGW jest w tej kwestii kategoryczny: odkryte wody mają służyć wyłącznie do ogrzewania budynków. Gdyby gmina przeznaczyła je na baseny, musiałaby zwrócić całą dotację. Włodarz najwyraźniej o tym wie, skoro sam podpisał umowę dotacyjną, ale mimo to obietnice term padają przy każdej okazji, zwłaszcza przed wyborami.

Prezes spółki wiertniczej Algeo Zbigniew Deręgowski, przemawiając na ceremonii symbolicznego uruchomienia odwiertu, życzył zamawiającemu „odrobiny szczęścia", bo jak wyjaśnił, warunki geologiczne są zmienne i ryzyk jest mnóstwo. Zbigniew Noga z firmy Multiconsult, sprawującej nadzór nad inwestycją, przypomniał, że obecny odwiert jest wyłącznie badawczy. Dopiero po wykonaniu drugiego otworu i połączeniu obydwu będzie można myśleć o praktycznym wykorzystaniu wody. Mówił, że o jakichkolwiek planach zagospodarowania warto rozmawiać dopiero wtedy, gdy znane będą pełne wyniki.

Awaria i czerwona maź na elewacjach

W nocy z soboty na niedzielę z 28 na 29 listopada 2025 roku, podczas wiercenia, pękła rura doprowadzająca płuczkę chłodzącą wiertło. Ponieważ wiertło znajdowało się wysoko, a wiał wiatr, substancja została rozpylona na otaczające posesje przy ulicy Poziomkowej, na boisko oraz na drogi. Mieszkańcy budzili się z ogrodzeniami, elewacjami i oknami dachowymi pokrytymi czerwoną mazią.

Firma Algeo zapewniła, że substancja jest bezpieczna i że usunie osad na własny koszt. Ani Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, ani Okręgowy Urząd Górniczy nie wiedziały o zdarzeniu, nie dotarło do nich żadne zgłoszenie. Naczelnik wydziału ochrony środowiska Urzędu Miejskiego w Trzebnicy był w tym czasie nieosiągalny. Burmistrz Długozima nie zamieścił na ten temat ani słowa. Dopiero gdy nasza gazeta opisała sprawę, służby zaczęły cokolwiek sprawdzać, a Algeo obiecało, że usunie osad na własny koszt. I faktycznie, wynajęto firmę do usunięcia osadu, ale jak się okazało, w połowie prac nagle przestała to robić. Mieszkańcy opowiadają nam, że pracownicy firmy przekazali, że nie otrzymali od Algeo zapłaty za zlecenie. Później sami dowiedzieli się, że mają zgłaszać roszczenia do ich polisy. Problem w tym, że nikt im nie chciał dać numeru polisy. Kontakty z gminą i wykonawcą nie przynosiły żadnych sensownych rozwiązań. Mieszkańcy zostali z problemem sami. Dzisiaj jeden z nich opowiada "NOWej", że wynajął kancelarie prawną i będzie żądał odszkodowania za zniszczenia domu. 

Co zastanawiające, ani Sanepid, ani Okręgowy Urząd Górnictwa, ani WIOŚ nie przeprowadzili niezależnych badań składu substancji. Mieszkańcy nadal nie wiedzą, czym dokładnie zostały pobrudzone ich domy, choć jeden z mieszkańców dotarł do karty charakterystyki substancji. Nasza redakcja ma jej kopię. Okazuje się, że rozpylona substancja może być bardzo niebezpieczna dla zdrowia mieszkańców. Zadzwoniliśmy do prezesa Algeo Zbigniewa Derągowskiego, nie mógł rozmawiać, ale obiecał oddzwonić. Niestety, do zamknięcia tego wydania, telefonu nie otrzymaliśmy. 

Skąd ta lokalizacja?

Odwiert zlokalizowano na działce przy ulicy Czereśniowej, na gruntach pozyskanych od Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. To te działki, za która gmina musiała zwrócić do KOWR ponad 7 milionów złotych za niezrealizowanie pierwotnej umowy z 2008 roku. Tymczasem z wstępnych badań geofizycznych, które wykonała firma Geoprojekt, wynikało, że odwiert powinien się znaleźć w okolicach ulicy Oleśnickiej, w bliższym sąsiedztwie wskazanej we wniosku dotacyjnym Villi Zamek. Pracownik Geoprojektu pytany o zmianę lokalizacji przyznał, że jej nie dokonywał i nie wie, kto i dlaczego wybrał inne miejsce. Współautorka projektu robót geologicznych z Politechniki Wrocławskiej odmówiła komentarza, dodając tylko, że nie chce mieć nic wspólnego z „pewnymi nazwiskami".

Obiekty wskazane we wniosku dotacyjnym jako przyszli odbiorcy ciepła to: Gminna Hala Widowiskowo-Sportowa, hala squasha przy ulicy 3 Maja i Gminny Park Wodny. Dzieli je od odwiertu od kilkuset metrów do kilku kilometrów, a w przypadku parku wodnego pomiędzy nimi leży cały Las Bukowy.

Dla przykładu, Gmina Turek, realizująca podobną inwestycję, miała gotowe pozwolenie na budowę ciepłowni, zanim zaczęła wiercić. W Trzebnicy nikt o takowym pozwoleniu nie słyszał, a zmiana studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, niezbędna do budowy elektrociepłowni, była planowana dopiero przy okazji sesji rady, już po uruchomieniu placu budowy.

Co może przynieść sukces, co grozi przy porażce

Gdyby czerwony spągowiec okazał się hojny i faktycznie udało by się odkryć wodę o temperaturze powyżej 80 stopni, wysokiej wydajności, niskiej mineralizacji, to Trzebnica faktycznie mogłaby myśleć o jej przemysłowym wykorzystaniu. Geotermia w takiej postaci może uniezależnić gminne obiekty od cen gazu i węgla, poprawić jakość powietrza i dać mocny argument w staraniach o status uzdrowiskowy. To realna korzyść, pod warunkiem, że gmina znajdzie finansowanie na kolejne etapy: drugi odwiert, elektrociepłownię i infrastrukturę przesyłową. Bez tego odwiert badawczy pozostanie bardzo kosztowną ciekawostką geologiczną.

Gdyby wyniki pozostały na poziomie dotychczasowych pomiarów lub gdyby temperatura wody była tylko niewiele wyższa, to gmina może stanąć przed trudnym wyborem: inwestować dalej za własne pieniądze w technologie podgrzewania (jak Toruń, gdzie geotermia ojca Rydzyka okazała się nieopłacalna) albo rozliczyć się z NFOŚiGW z tego, co udało się osiągnąć, i zamknąć temat. Po 5 latach czyli po okresie trwałości projektu można będzie ją teoretycznie wykorzystać na inne cele, ale na to również potrzeba gigantycznych pieniędzy. Tymczasem budżet jest w opłakanym stanie. Dług w tym roku ma wynieść 121 milionów złotych, a już mówi się, że może być nawet dużo większy. 

Ani burmistrz, ani sekretarz gminy nie przedstawili dotąd żadnego planu finansowego dla kolejnych etapów inwestycji. Radni opozycji twierdzą, że pytając o to na sesjach, otrzymują ogólnikowe zapewnienia. Nie wiadomo też, ile gmina otrzymała już z przyznanej dotacji i jak wygląda harmonogram wypłat w relacji do poniesionych wydatków.

Pytania, które czekają na odpowiedź

Odwiert „Jadwiga T-1" może zakończyć się sukcesem lub porażką, ale to zależy od geologii, a nie od woli burmistrza. Niezależnie od tego, mieszkańcy powinni znać wcześniej dokładne plany, bo w końcu wydajemy publiczne pieniądze i to niezależnie czy pochodzą z budżetu gminy czy budżetu państwa.

Nasza redakcja wielokrotnie poruszała ten temat. Robiliśmy też podcast na temat geotermii. Przed wyborami w nagraniu wzięli udział przedstawiciele różnych ugrupowań. Niestety ani burmistrz Długozima, ani nikt z jego przestawicieli nie chciał rozmawiać o geotermii. Mamy więc jedynie wizje włodarza, który za pomocą Facebooka opowiada o kolejnych planach. Zadziwiające jest to, że skoro urzędnicy są pewni swoich racji, to dlaczego nie chcą wziąć udziału w debacie. Czyżby bali się trudnych pytań?