Dzieje trzebnickiej kalwarii

608

Niedawno w NOWej gazecie zamieściliśmy recenzję książki ks. AleksandraRadeckiego z Wrocławia „Przewodnik po kalwariach metropolii wrocławskiej”, w której znajduje się krótka historia i opis drogi krzyżowej znajdującej się w Lesie Bukowym w Trzebnicy. Dziś prezentujemy fragment tej książki dotyczący trzebnickiej kalwarii.

W Lesie Bukowym, położonym na południowym skraju Trzebnicy, znajduje się interesujący zespół sakralny, złożony z kościółka oraz drogi krzyżowej. Prawdopodobnie już w XII w. była w tym miejscu kaplica i pustelnia (ostatnia drewniana pustelnia spłonęła w 1967 r.; obecny budynek postawiono w latach 1974-1976. Zob. K. Koss, W cieniu bazyliki, „Katolik” (1987) nr 42, s. 8-9. Pierwszym znanym pustelnikiem w 1493 r. był brat Jan, a ostatnim brat Feliks Plitzko, tercjarz zakonu św. Franciszka, zmarły w 1946 r. i pochowany pod kościołem w Lesie Bukowym. Zob. A. Kiełbasa, Pustelnia w trzebnickim Lesie Bukowym, Trzebnica 1999, [brak paginacji]; oraz: M. Perzyński, Dolnego Śląska skarby, osobliwości i cuda. Przewodnik dla dociekliwych, Wrocław 2002, s. 164-169).

Kościółek nosi wezwanie Czternastu Świętych Wspomożycieli (do grona Czternastu Wspomożycieli należą święte i święci: Akacjusz, Egidusz, Barbara, Błażej, Krzysztof, Cyriak, Dionizy, Erazm, Eustachy, Jerzy, Katarzyna Aleksandryjska, Małgorzata, Pantaleon i Wit.) i upamiętnia miejsce, na które — według podania — często przychodziła święta Jadwiga w czasie swej długoletniej bytności w tutejszym klasztorze. Podobno owa śląska święta przychodziła tu do studni, co na pewno nie jest dalekie od prawdy, gdyż jarem, którym prowadzi droga do świątyni, płynie potok, a wokół tu i ówdzie widać ujęcia — znak, że po dziś dzień jest to teren wodonośny. Według innych starych dokumentów już 300 lat temu założył tu pustelnię brat Jan. Jednym słowem, turysta, który tu się znajdzie, ma szansę otarcia się nieco o historię i zwiedzenia interesującego obiektu krajoznawczego ( S. Jastrzębski, Kalwaria w Trzebnicy, Kalwaria w Niedamirowie, „Przydrożne Pomniki Przeszłości” I(1993) nr 16, PTTK Świdnica).

Według wiadomości ze źródeł klasztornych w XVIII w. ksieni Zofia Korycińska odnowiła chylącą się ku upadkowi pustelnię. Od tej chwili była ona prawie bez przerwy zamieszkiwana przez uduchowionych członków III Zakonu św. Franciszka. Ostatnim z nich był brat Feliks, a właściwie Jan Pliszka, zmarły w 1946 r. w wieku ponad 80 lat i pochowany koło kościółka. Niestety, niezamieszkana pustelnia spłonęła 31 XII 1967 r., ale w 6 lat później odbudował ją zasłużony dla miasta kanonik ks. Wawrzyniec Bochenek, porządkując przy okazji przyległy teren.

Sam kościółek, dziś neogotycki, jest starą fundacją, bo wystawiła go ze środków klasztornych ksieni Anna jeszcze w XV w. Został poświęcony w 1463 r. przez biskupa Jana (inne źródła podają, że Jodoka), uzyskując noszone po dziś dzień wezwanie. W 1504 r. biskup Thurzo nadał mu uprawnienia odpustowe na piątą niedzielę po Wielkanocy (A. Kiełbasa, Pustelnia w trzebnickim Lesie Bukowym; K. Koss, W cieniu bazyliki; S. Jastrzębski, Kalwaria).

Obecna neogotycka świątynia z 1886 r. jest budowlą jednonawową, z pięciobocznym zamkniętym prezbiterium (kościół postawiła miejscowa firma Huberta Jantkego). Organy, jakie w niej się znajdują, pochodzą już z XX w., zamontowano je w roku 1904 (A. Kiełbasa,Pustelnia w trzebnickim Lesie Bukowym ; K. Koss, W cieniu bazyliki).

Obok kościoła, dla upamiętnienia objawień Matki Bożej w Lourdes, państwo Teresa i Rudolf Galetschky z Trzebnicy ufundowali grotę, poświęconą 22 V 1927 r. Po kolejnej renowacji kościół został poświęcony 10 XII 1977 r. Wewnątrz, poza ołtarzem głównym z centralnym obrazem Czternastu Świętych Wspomożycieli, znajdują się dwa boczne ołtarze: Chrystusa Ukrzyżowanego i Matki Boskiej Częstochowskiej, a także ambona, a naprzeciw niej, na ścianie — rzeźba św. Jadwigi (S. Jastrzębski, Kalwaria w Trzebnicy).

Obok kościółka, na małym cmentarzu otoczonym siatką, znajdujemy zarówno pustelnię, jak i skalną grotę Matki Boskiej z Lourdes z ołtarzem polowym. Grotę zbudowano w 1926 r., a figury do niej sprowadzono z zagranicy już po wojnie, w roku 1945 ( S. Jastrzębski, Kalwaria w Trzebnicy).

Na cmentarzu przykościelnym chowano niegdyś cysterskich mnichów, ale przy renowacji groby zlikwidowano. Dziś przypomina o tym tylko kilka krzyży ukrytych za grotą. Można też w pobliżu kościoła odnaleźć symboliczny, rzeźbiony w drewnie nagrobek Huberta Jantkego (2 XI 1858 — 20 VIII 1925), budowniczego kościoła. Nie był to na pewno ksiądz, ale budowniczy, co potwierdza godło zawodowe w postaci cyrkla i ekierki, umieszczone pomiędzy napisami (identycznymi w języku polskim i niemieckim) na dole tablicy z płaskorzeźbą przedstawiającą Ukrzyżowanie i zbliżającą się do krzyża grupą współcześnie ubranych ludzi ( S. Jastrzębski, Kalwaria w Trzebnicy).

Kaplice drogi krzyżowej ustawione na wzgórzach Lasu Bukowego wybudowała w 1734 r. ksieni opactwa sióstr cysterek Zofia Korycińska (restaurowała je 9 lat później, w roku 1743) ( T. Broniewski, Trzebnica, Wrocław 1959, s. 58. Wg tego autora pierwsza kalwaria istniała w tym miejscu prawdopodobnie już w XV w.) Powstały one mniej więcej w tym samym czasie, co obecny obiekt klasztorny w mieście (1697-1726), stąd pewne podobieństwo stylowe. Kapliczki mają kształt graniastosłupa z pochyłym, dwuspadowym zadaszeniem. Ozdobą bryły są cztery pseudopilastry, między którymi znajdują się obrazy Męki Pańskiej, malowane na blasze. Na szczycie kapliczek umieszczono krzyże (K. Koss, W cieniu bazyliki).

Kiedy po 100 latach kaplice uległy zniszczeniu, wśród katolików trzebnickich powstało stowarzyszenie w celu opieki nad stacjami drogi krzyżowej w Lesie Bukowym. Z inicjatywy tej instytucji w latach 1842-1843 miejscowy murarz J. Supper gruntownie odnowił stacje, Johann Krachwitz zaś, artysta malarz z Ząbkowic Śląskich, namalował nowe obrazy. Wspomniane stowarzyszenie widocznie zostało rozwiązane, skoro w 1881 i 1886 r. niezbędnej renowacji kapliczek podjęła się parafia katolicka w Trzebnicy.

Stacje drogi krzyżowej, stale wystawione na różnorakie wpływy atmosferyczne, domagały się w latach międzywojennych ponownej renowacji. Dokonano jej w 1926 r. Ponieważ tym razem zamocowano na stacjach nowe krzyże, trzeba było drogę krzyżową na nowo poświęcić, czego dokonał 8 V 1926 r. o. Teofil Hanke OFM.

Po II wojnie światowej gruntownie odrestaurowano kapliczki dopiero w 1974 r. Wtedy też założono nowe obrazy, malowane na blasze przez L. Maciszewskiego. Niestety, już w roku 1987 kalwaria w Lesie Bukowym wyglądała jak uboga krewna przy bazylice trzebnickiej i kościele Czternastu Świętych Wspomożycieli. Brak było informacji, jak łatwo dotrzeć do I stacji kalwarii, stacje zaś nie zachęcały zniszczonymi elewacjami, pogiętymi i rdzewiejącymi krzyżami, umieszczonymi na dachach kapliczek(K. Koss, W cieniu bazyliki. Autor upominał się w swym niewesołym artykule o ginący szlak kolejki wąskotorowej, która do dziś nie została uruchomiona). Ostatnia renowacja drogi krzyżowej nastąpiła w listopadzie 1997 r. Odnowione stacje sfinansowali radni miasta i gminy Trzebnica, wspólnie z poszczególnymi sponsorami (S. Jastrzębski, Kalwaria w Trzebnicy).

Kalwaria trzebnicka rozpoczyna się u wejścia do Lasu Bukowego. Idąc dróżką w stronę pustelni, należy na początku tegoż lasu skręcić w lewo. Stacje są ustawione wzdłuż dwóch wzniesień i kończą się przy kościółku Czternastu Świętych Wspomożycieli. Właściwą drogę krzyżową niejako poprzedza kapliczka w tym samym kształcie, przedstawiająca scenę Naigrawania. Znajduje się ona około 20 m w lewo od ścieżki, którą tu przybyliśmy, podczas gdy właściwa droga rozpoczyna się numerowaną stacją I po kolejnych 20 m, na prawo od ścieżki.

Na pierwszym odcinku poszczególne stacje rozmieszczone są mniej więcej co 50 m, natomiast po przekroczeniu jaru i zwrocie w prawo — co 35 m, by pod koniec skupić się przy małym placyku. Stąd furtką obok groty schody wiodą na przykościelny cmentarz.

W stacjach znajdują się obrazy malowane olejną farbą na blasze, ujęte w stalowe ramy. Mają wymiary 110×70 cm. Stacje w formie kapliczek mają wysokość ok. 3,5 m, szerokość 2 m i głębokość 0,75 m.

Przy drodze wiodącej z miasta do kościółka, już w lesie, znajduje się kaplica Modlitwy w Ogrójcu, w tym samym stylu, co reszta założenia (S. Jastrzębski, Kalwaria w Trzebnicy).

Do stacji wstępnych należą kapliczki ze scenami Ogrójca i Naigrawania (A. Jackowski (red.), Miejsca święte Rzeczypospolitej, Kraków 1998, s. 328; A. Kiełbasa, Pustelnia w trzebnickim Lesie Bukowym).

Nabożeństwo drogi krzyżowej na kalwarii Lasu Bukowego odprawiane jest przez indywidualnych pielgrzymów i grupy pielgrzymkowe; należy ono również do programu świętowania odpustu św. Jadwigi (obok konferencji i Eucharystii) – zob. np. Jadwiżański szczyt w Trzebnicy, „Gość Niedzielny” [wrocławski] nr 41 z 12 X 2003 r., s. 26).

Droga do Trzebnicy

Do Trzebnicy zaprowadzi nas międzynarodowa droga nr 5 z Wrocławia w kierunku Poznania. Ponieważ miasto posiada obwodnicę, należy w odpowiednim miejscu (za Będkowem) skręcić w prawo, by dojechać do centrum pod bazylikę pw. św. Bartłomieja i św. Jadwigi. Z Dworca Głównego i z Nadodrza we Wrocławiu można  dojechać do Trzebnicy szynobusem.

Droga na kalwarię w Lesie Bukowym

Po wyjściu z bazyliki (ul. Jana Pawła II) skręcamy w lewo w ul. ks. Wawrzyńca Bochenka i idziemy ok. 600 m w kierunku Wrocławia. Za posterunkiem policji skręcamy w lewo w ul. Klasztorną; dalej prosto (szlak niebieski), ulicami 1 Maja i Leśną (po lewej mijamy staw, potem budowany basen  kąpielowy, a zaraz obok Karczmę Leśną), dochodzimy do parkingu. Odległość od bazyliki do tego miejsca — ok. 1,7 km. Wchodzimy drogą do lasu i po ok. 50 m skręcamy w lewo (mały odcinek pod górkę), dochodząc do pierwszej stacji (w prawo). Długość ścieżki przez kalwarię wynosi ok. 1 km. Poniżej XIV stacji znajduje się zabytkowy kościółek leśny pw. Czternastu Świętych Wspomożycieli. Stąd jest ok. 400 m do parkingu.

ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here